Đặt biển cấm dừng 5 phút: Cục đường bộ làm khó BOT

TTTH

Nguyên nhân ùn tắc trạm thu phí là sự bất mãn của tài xế khi bị bắt mua một sản phẩm mà thâm tâm họ cảm thấy bị ép uổng. Bởi vậy, thay vì cắm một tấm biển Tổng cục đường bộ nên công khai câu chuyện BOT, sai ở đâu, và cần làm gì để sửa sai.

Nhằm chống ùn tắc trước và sau dịp Tết trên đường cao tốc, mới đây Tổng cục đường bộ Việt Nam đã giao các chủ đầu tư BOT và các đơn vị khai thác đường cao tốc cắm biển cấm dừng xe quá 5 phút tại các trạm thu phí. Đây là một trong những giải pháp nhằm đối phó tình trạng lái xe cố tình kéo dài thời gian tại các trạm thu phí. Tuy nhiên, rất có khả năng đây sẽ là một động thái sai lầm, khiến tình hình tại các trạm thu phí trở nên căng thẳng hơn.

Đặt biển cấm dừng 5 phút: Cục đường bộ làm khó BOT - 1

Tài xế trả tiền lẻ để qua trạm BOT Cai Lậy. Ảnh: Vietnamnet

Biển báo hạn chế thời gian không nằm trong hệ thống biển cấm mà Quy chuẩn báo hiệu đường bộ quốc gia đã quy định. Nó thường được áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt để khống chế thời gian dừng đỗ tại các điểm đón, trả khách công cộng. Nhưng việc dừng xe tại các trạm thu phí lại có tính chất hoàn toàn khác, mục đích để thực hiện thanh toán, giao dịch. Thời gian, trong trường hợp này không thể căn cứ theo tốc độ vận động, di chuyển cơ học, mà phụ thuộc vào khả năng kết thúc giao dịch của hai bên. Trên thực tế, năng lực đáp ứng giao dịch của các trạm thu phí BOT không thể đáp ứng được thời gian dưới 3 phút, khi tài xế sử dụng tiền lẻ.

Trong quan hệ giữa người sử dụng và đơn vị cung cấp hạ tầng giao thông, thì người sử dụng (người mua) có quyền sử dụng đồng tiền Việt Nam với các mệnh giá khác nhau, còn người cung cấp hạ tầng (người bán) có trách nhiệm đảm bảo hạ tầng của mình được thông suốt. Việc lái xe phải dừng quá lâu khi nhân viên trạm thu phí không đảm bảo được thời gian thực hiện giao dịch thì lỗi không thuộc về người lái xe. Lúc này, về lý thuyết, các trạm thu phí mắc lỗi cản trở lưu thông của người sử dụng do không đủ năng lực. Vậy, nếu các biển báo cấm dừng quá 5 phút có hiệu lực, thì trong trường hợp có vi phạm, việc thanh toán kéo dài mà không xả trạm, đối tượng áp dụng chế tài sẽ là các trạm thu phí.

Để đáp ứng yêu cầu không dừng xe quá 5 phút, các trạm BOT sẽ phải xả trạm thường xuyên hơn so với thời gian chưa áp dụng biển cấm. Đây cũng là một động cơ thúc đẩy các tài xế áp dụng các biện pháp câu giờ hợp pháp để buộc phải xả trạm. Sự căng thẳng giữa tài xế và các chủ đầu tư BOT sẽ chỉ gia tăng chứ không giảm bớt.

Đặt biển cấm dừng 5 phút: Cục đường bộ làm khó BOT - 2

Cắm biển 5 phút liệu có giải quyết được tình trạng ùn tắc ở các trạm BOT hay đẩy căng thẳng giữa tài xế và các chủ đầu tư BOT lên một nấc thang mới? Ảnh: Zing

Mối quan hệ giữa các chủ đầu tư BOT và lái xe, về bản chất là mối quan hệ giữa người bán và người mua dịch vụ, hàng hoá (ở đây là các con đường). Mối quan hệ này, về nguyên tắc sẽ được điều chỉnh bởi thị trường, tức là thuận mua, vừa bán. Luật pháp ở đây đóng vai trò đảm bảo giao dịch được thực hiện công bằng, minh bạch, tuân thủ các quy định hiện hành.

Mâu thuẫn giữa người mua và người bán trong câu chuyện BOT là sự gian lận của người bán (thu tiền ngoài hàng hoá mà mình cung cấp, buộc người mua phải trả tiền cho thứ dịch vụ mà họ không sử dụng). Do vậy, sự can thiệp đúng mức của luật pháp là điều chỉnh lại hành vi của người bán, tức các chủ đầu tư BOT, chứ không phải hạn chế thời gian giao dịch giữa hai bên.

Cắm biển hạn chế 5 phút cho quá trình thanh toán giữa lái xe và trạm thu phí là một giải pháp không thoả đáng. Tình trạng ùn tắc do lái xe sử dụng tiền lẻ để câu giờ qua trạm BOT cần phải được chấm dứt. Song, hành vi đó không vi phạm pháp luật.

Thực tế, luật pháp chỉ có thể điều chỉnh các mối quan hệ xã hội khi mối quan hệ đó được hình thành trong khuôn khổ luật pháp. Ở đây, trong trường hợp cụ thể này, mối quan hệ mua bán quyền sử dụng hạ tầng giao thông chưa được minh bạch. Chính điều đó khiến cho người mua (tài xế) không chủ động hợp tác với người bán (chủ đầu tư BOT) để quá trình giao dịch diễn ra một cách dễ dàng.

Cắm biển 5 phút là một động tác điều chỉnh bằng công cụ luật pháp của cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, sự điều chỉnh đó cần chính xác, tác động đúng nguyên nhân để tạo sự thay đổi. Ở đây, nguyên nhân ùn tắc trạm thu phí là sự bất mãn của tài xế khi bị ép mua một sản phẩm mà thâm tâm họ cảm thấy bị ép uổng. Bởi vậy, thay vì cắm một tấm biển Tổng cục đường bộ nên công khai câu chuyện BOT, sai ở đâu, và cần làm gì để sửa sai.

Chỉ khi cơ quan quản lý nhà nước dũng cảm nhìn nhận đúng vấn đề thì việc điều chỉnh, sửa sai mới thực sự hiệu quả.

Phạm Trung Tuyến